حفاظت از دستگاه تنفس

هوایی را که ما تنفس می‌کنیم اغلب ممکن است به گرد و خاک، دود، گاز و بخارات آلوده باشد روی همین اصل وسایل حفاظتی تنفس در دسترس ما گذاشته شده تا با استفاده از آنها بتوانیم حتی در محوطه‌های آلوده هوای پاک تنفس کنیم اهم این وسایل عبارتند از:

الف- ماسک ضد گرد و خاک

در کارهایی که تولید گرد و خاک می‌کند از قبیل جابجا کردن پودرهای شیمیایی، آهک، گرد سودا، گوگرد، کاتالیست، گرد اکسید سرب، سیمان و غیره بویژه در انبارهای سرپوشیده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ب- ماسک ضد بخارات رقیق

این ماسک از یک جعبه کوچک محتوی مواد شیمیایی تشکیل شده تا بعضی گازها و بخارات موجود در هوا را جذب کرده و به طوری که استفاده کننده از آن هوای تصفیه شده استنشاق کند.

این ماسک‌ها برای حفاظت افراد در محیط آلوده با بخارات بسیار رقیق مواد آلی از قبیل استن، الکل، بنزین و ... می‌باشد. همچنین برای اغلب گازها از قبیل کلر، انیدریدسولفورو، آمونیاک و بخارات جیوه بکار برده می‌شود.

ماسک ضد گاز فشنگی (CARTRIDGE) را می‌توان د رکلیه عملیاتی که وجود گازها و بخارات ممکن است ایجاد ناراحتی و سوزش کرده و غلظت گاز آنقدر کم باشد که احتیاجی به محافظت بیشتری نباشد، به کار برد.

این ماسک را هنگامی‌که غلظت گاز یا دود موجود در هوا زیاد باشد نباید به کار برد.

از این ماسک‌ها در ظروف (VESSELS) و محوطه‌های سربسته و یا بجای ماسک کانیستر نباید استفاده کرد.

ج- ماسک ضد گاز کانیستر  

ماسک‌های کانیستر وسایل تنفسی هستند که هوای آلوده به گاز را با گذراندن از روی یک سری مواد شیمیایی تصفیه و قابل تنفس می‌کنند. این مواد شیمیایی گازها و بخارات مضری را که در هوا وجود دارد جذب می‌کنند.

راندمان جذب گازهای سمی‌به وسیله مواد شیمیایی بستگی به غلظت گاز در هوا دارد. اگر غلظت گازها زیاد باشد مقداری از آنها بدون آنکه جذب مواد شیمیایی گردد وارد ریه می‌شود از این رو این نوع ماسک‌ها را فقط باید در غلظت‌های کم (یک درصد حجمی) به کار برد.

هنگام استفاده از ماسک ضد گاز کانیستر باید به اندازه کافی اکسیژن در هوا موجود باشد. ماسک کانیستر را در نقاطی که کمبود اکسیژن یا موقعی که غلظت گاز از یک درصد بیشتر است و یا وقتی غلظت گازهای قابل انفجار از 20 درصد حد پایینی درجه قابلیت اشتعال بیشتر است نباید به کار برد. از این ماسک‌ها در محوطه‌های سربسته مانند مخازن، برجهای تصفیه، حوضچه‌های نفتی و یا در ساختمانهایی که خوب تهویه نمی‌شوند نباید استفاده کرد مگر اینکه آزمایش غلظت گازها، مقدار گاز موجود در هوا را در حدود مطمئن استفاده از کانیستر نشان دهد.

قبل از استفاده از ماسک کانیستر طرز صحیح کاربرد آنرا از سرپرست خود و یا قسمت ایمنی بیاموزید. هنگام استفاده از ماسک کانیستر باید اطمینان حاصل کرد که کانیستر مناسب با گازی که محوطه را فرا گرفته انتخاب شود. برای انواع گازهای سمی‌و خفه کننده کانیسترهای شیمیایی مختلفی ساخته شده که با رنگهای مختلف از یکدیگر متمایز هستند. دو نوع از آن که در مجتمع‌های شیمیایی/ پالایشگاهها و واحدهای بهره برداری استفاده می‌شود به شرح ذیل است:

الف- کانیستر سیاه

برای کلیه گازها، بخارات مواد نفتی از قبیل بنزن، اتر، بنزین و بخارات محلول تترااتیل سرب (T.E.L)

ب- کانیستر آبی- برای گاز آمونیاک

اگر نسبت به مناسب بودن نوع کانیستر مورد استفاده مشکوک هستید با سرپرست خود و یا مسئول ایمنی مشورت کنید. کانیستر را هر شش ماه یک مرتبه از تاریخی که وارد خدمت می‌شود، چه از آن استفاده شده باشد و چه نشده باشد، باید تعویض کرد. هنگام استفاده از کانیستر باید دقت شود که بیش از ظرفیت از آن استفاده نشود.

در کارهایی از قبیل تعمیر نشت لوله گاز حتی در هوای آزاد ممکن است گاز بیش از ظرفیت کانیستر در هوا موجود باشد. در این صورت به محض استشمام بوی گاز و یا در صورت وجود هر گونه شکی از ماسک با هوای تازه استفاده کنید.

د- ماسک تنفسی با هوای تازه

1- موارد استفاده:

جایی که شخص موظف است داخل محوطه‌های سرپوشیده ای شود که دارای شرایط مشروح ذیل می‌باشند باید از ماسک با هوای تازه استفاده کند:

- در محوطه‌های آغشته به گاز هیدروژن سولفوره (H2S) حتی اگر غلظت گاز به مقدار کمی‌باشد.

- در کلیه مواردی که غلظت گازهای قابل اشتعال بیش از 20 درصد حد پایینی درجه قابلیت اشتعال باشد.

- جایی که دود غلیظی فضا را احاطه کرده باشد.

- در کلیه مواردی که مقدار غلظت گاز طوری باشد که نتوان از ماسک کانیستر استفاده کرد.

- در جایی که کمبود اکسیژن وجود دارد.

- در موارد ضروری جایی که باید در مخزن / ظرف سربسته ای داخل شد، در حالی که مطابق با استاندارد مخزن هنوز برای ورود نفر آماده نشده باشد.

2- نکات ایمنی:

هنگام استفاده از ماسک تنفسی با هوای تازه موارد مشروح زیر را باید مراعات کرد:

- دقت کنید که طناب نجات و لوله هوا به جایی گیر نکند.

- دستگاه دمنده هوای تازه را باید به جایی قرار داد که هوای تمیز به مقدار فراوان وجود داشته باشد.

- هنگام استفاده از ماسک تنفسی، که دستگاه دمنده آن به محوطه ای که هوای تازه و تمیز وجود دارد یک نفر باید دایماً دسته دمنده هوا را بگرداند.

- طناب نجات باید به کمربند استفاده کننده از ماسک وصل شود. بندهای ماسک را به ترتیب از پایین به بالا بکشید تا محکم شود.

- ماسک و لوله تنفس را باید به دقت بازرسی کنید تا مطمئن شوید که عیبی ندارد و کلیه مفصل‌هایش محکم بوده و نشت نمی‌کند.

- دستگاه دمنده را باید بازرسی و امتحان کرد تا مطمئن شد که دستگاه مرتب کار می‌کند.

- برای هر دمنده حداکثر تا 150 فوت (45 متر) لوله هوا باید به کار برد.

- سعی کنید که دستگاه دمنده را در نزدیکی مجاری فاضلاب و غیره قرار ندهید. همیشه دستگاه دمنده را در سمت بالای جهت باد نسبت به محوطه آلوده به گازها قرار دهید.

- فقط از اشخاص ماهری که به رموز کار آشنایی دارند استفاده کنید.

- مطمئن شوید که بخارات (VAPORS) یا گازهای موجود از نوعی که برای پوست بدن تولید ناراحتی می‌کند نباشند.

- در صورت امکان به جای دمنده هوای دستی از دمنده الکتریکی استفاده کنید.

ه- ماسک تنفسی با لوله هوای فشرده

ماسکهای تنفسی مخصوصی موجود است که به جای داشتن دمنده هوا مستقیماً به لوله هوای فشرده وصل می‌شود. توصیه می‌شود در نقاطی که هوای فشرده در دسترس است از این نوع ماسکها استفاده گردد.

و- ماسک تنفسی با هوای فشرده:

این ماسک را در محوطه‌هایی که فضایش به بخارات (VAPORS) مواد نفتی، گاز و بخارات (VAPORS) زیان آور با غلظت زیاد آغشته است می‌توان با اطمینان کامل مورد استفاده قرار داد. به عبارت دیگر در هر محوطه سربسته و محدودی که کمبود اکسیژن وجود دارد و از ماسک کانیستر نمی‌توان استفاده کرد این ماسک را می‌توان به کار برد.

ماسک تنفسی با هوای فشرده دارای مخزنی فولادی محتوی هوای فشرده است که هوا را از طریق دریچه ای به نام شیر تنفس به مصرف کننده می‌رساند. گنجایش مخزن 1200 لیتر هوا در فشار 120 اتمسفر است.

طول مدت زمان استفاده از ماسک بستگی به نوع کار و شدت آن دارد و بین 25 تا 75 دقیقه تغییر می‌کند. ماسکها را قبل از ورود به محوطه آلوده به گاز باید به صورت زد (استفاده کرد).

ماسک باید طوری استفاده شود که با کشیدن بندهای آن به ترتیب از پایین به بالا کاملاً روی صورت بچسبد به طوری که هوای آلوده به داخل آن مکیده نشود. همیشه پس از استفاده از این ماسکها باید به سرپرست مستقیم اطلاع دهید تا در صورت لزوم برای تعویض استوانه (سیلندر) هوای فشرده آن اقدام شود.