مقررات صدور پروانه کار و انواع آن

۱- پروانه کارهای گرم (HOT PERMIT)

پروانه کارهای گرم برای انجام کارهایی لازم است که در آنها از ماشینها و ادوات جوشکاری، یا ادواتی که کار کردن با آنها باعث ایجاد جرقه و حرارت که می‌تواند بخارات قابل اشتعال را آتش زند استفاده شود.

۲- پروانه کارهای سرد (COLD PERMIT)

پروانه کارهای «سرد» برای انجام کارهایی لازم است که جزء کارهای عادی و روزمره نبوده و بر روی مخازن، لوله‌ها و وسایل در نواحی ممنوعه انجام می‌پذیرد.

۳- اجازه ورود

همچنین هرگاه لازم شود که کارکنان وارد مخازنی شوند که در آنها هیدروکربنها و یا سایر مواد شیمیایی وجود داشته یا چنین مخزنی قبلاً محتوی مواد خطرناک بوده و این مواد به صورت مایع، جامد یا گاز در مخزن باقی باشد صدور اجازه ورود موکداً ضروری است همچنین در مورد کار در مجاری فاضلاب نیز اجازه ورود لازم است.

۴- زمانی که آزمایش گاز لازم باشد

 کلیه پروانه‌ها باید به امضای آزمایش کننده گاز و متصدی قسمت و مقام مسئول انجام کار برسند. به منظور اعمال بیشتر مقررات ایمنی فقط طبقه مخصوصی از سرپرستان (مدیر پروژه/ رییس کارگاه/ جانشین رییس کارگاه) مجاز به صدور پروانه کار هستند. 

- نواحی ممنوعه

تعریف مناطق ممنوعه (محیط کار خطرناک):

مناطق ممنوعه یا محیط کار خطرناک به مناطقی گفته می‌شود که به علت انجام کار یا انبار کردن مواد، کالاها، دستگاهها و وسایل، امکان خطر آتش سوزی یا انفجار در آنجا وجود داشته باشد و شامل مناطق یا نواحی مشروح ذیل می‌باشد:

1- محلهایی که با نفت یا فرآورده‌های نفتی به مقدار زیاد سروکار داشته و یا ذخیره شده باشد مانند: پالایشگاهها،‌ مخازن نفت یا گاز، واحدهای بهره برداری، ایستگاههای تقویت فشار نفت یا گاز ایستگاههای تزریق گاز، بنادر و اسکله‌های بارگیری و تخلیه نفت یا گاز، لوله‌های انتقال گاز یا نفت چاهها و مراکز سوخت گیری

2- محلهایی که در آنها از مشتقات نفت، گاز و یا مایعات قابل اشتعال استفاده می‌گردد مانند آزمایشگاهها و مراکز تعمیر و ابزار و وسایل.

3- انبارهای مواد شیمیایی آتش زا یا مواد منفجره. 

 مقررات کار در نواحی ممنوعه

1- انجام هر کار گرم در هر ناحیه ممنوعه مستلزم صدور پروانه کارهای گرم بوده و پروانه مزبور با رعایت جزء به جزء دستورالعمل و روشهای ذکر شده در این مبحث صادر می‌گردد.

2- بدون اخذ پروانه کارهای گرم که دقیقاً به وسیله مقام مسئول و مقام انجام دهنده امضا شده باشد هیچ یک از کارکنان مجاز به انجام هیچ گونه کار گرم در هیچ یک از نواحی ممنوعه نمی‌باشند. پروانه کار گرم باید در محل کار نصب یا نزد سرپرست آن کار نگهداری شود.

3- هرگز نباید یک پروانه اصلی برای سراسر یک واحد بهره برداری یا کارخانه صادر شود. برای هر قطعه یا دستگاه مشخص در کارخانه یا واحد بهره برداری از قبیل لوله‌ها، پمپها، مخازن و غیره باید پروانه کار جداگانه صادر شود. در این پروانه جداگانه باید مشخصات قطعه و دستگاه حدود میزان کار، عمل دقیق کار به تفسیر شرح داده شوند.

4- هر یک از کارکنان مختار و مجاز است کلیه کارهای گرم در هر یک از نواحی را متوقف سازد و آن زمانی است که در محل گاز مسموم کننده یا قابل اشتعال وجود داشته یا احتمال سرایت گاز و مایعات قابل اشتعال وسایل موجود در محل را به خطر جدی انفجار و آتش سوزی تهدید کند. پس از متوقف نمودن کار گرم شخصی که به دلیل فوق ادامه کار را متوقف نموده موظف است جریان را به سرپرست خود و یا مقام مسئول اطلاع تا آنها دستور ابطال کلیه پروانه کارهای گرم در آن محل را صادر نمایند.

5- اگر وسایل و قطعاتی که (برای تعمیر یا بازرسی) از دستگاه جدا شده اند یا وسایلی که درپوش آنها برداشته شود یا در آنها کار (تعمیراتی) انجام می‌گیرد از خود گاز یا مواد نفتی تراوش کنند باید کلیه کارهای گرم را در اطراف آن بی درنگ متوقف و پروانه کار گرم مربوط را باطل نمود.

6- در صورت رفع اشکال فوق کار حرارتی را می‌توان با صدور پروانه مجدد برای کار گرم به وسیله مقام مسئول از سر گرفت.

 - نواحی باز یا نواحی آزاد

1- کارهای گرم روزمره را می‌توان در نواحی غیر ممنوعه به وسیله کارکنانی که معمولاً در آن ناحیه کار می‌کنند انجام داد (به عنوان مثال جوشکاران می‌توانند در کارگاه جوشکاری، کار کنند یااین که برقکاران می‌توانند از وسیله لحیم کاری در کارگاه اصلی برق استفاده کنند و غیره).

2- زمانی که کارکنان نواحی غیر ممنوعه یا دیگران بخواهند کار گرم به ترتیبی که در قسمت «توجیه کارهای گرم» نامبرده شده در محوطه غیرممنوعه انجام دهند، اگر کار مزبور جزو کارهای روزمره و معمولی ایشان نباشد صدور پروانه کار گرم ضروری است مثلاً جوشکار باید برای مبادرت به جوشکاری و بریدن لوله‌ها و بشکه‌های واقع در آزمایشگاه پروانه کار گرم اخذ کند.

3- در نواحی غیرممنوعه یا فضای باز برای انجام بعضی از کارهای گرم مانند کار بر روی بشکه‌ها، لوله‌ها، تانکرها و یا ادوات دیگری که حاوی گاز یا مایع قابل اشتعال بوده اند صدور پروانه کارهای گرم قبل از شروع کار ضروری است.

4- هرگاه مشاهده شود که در حین انجام کار گرم در نواحی ممنوعه یا غیرممنوعه گاز یا مایع قابل اشتعال که منجر به بروز حوادث سهمگین می‌گردند آزاد می‌شود هر یک از کارکنان مجاز و مختار به متوقف نمودن کلیه کارهای گرم بوده و موظف است که بید رنگ مراتب را به سرپرست خود یا مقام مسئول اطلاع دهد.

5- در محل حفاری انجام کار بر روی سکوهای حفاری و حفره چاه یا دستگاههای که ممکن است حاوی هیدروکربنها باشند مستلزم صدور پروانه کارهای گرم می‌باشد.

 - ناحیه جدید ساختمانی

در هنگام انجام کارهای ساختمانی عمده (اجرای پروژه) در نواحی ممنوعه، ‌ناحیه انجام کار را می‌توان «ناحیه غیرممنوعه» اعلام نمود. در این صورت اخذ پروانه کارهای گرم لزومی‌ندارد مشروط بر این که قبلاً مسئول عملیات، رییس اداره مربوط و مسئول ایمنی موافقت خود را برای انجام کار ساختمانی (اجرای پروژه) اعلام نمایند.

 - اختیار امضای پروانه کارهای گرم (حرارت زا)

1- مسئولیت صدور پروانه کار گرم به عهده مقام مسئول کارگاه است که کار گرم در آن انجام می‌گیرد. مقام مسئول کارگاه باید اطمینان حاصل کند که کارگاه برای انجام کار از هر جهت ایمن است.

2- پروانه کار گرم باید به ترتیب زیر به امضای مقامات مربوط برسد.

الف- شخصی که آزمایش گاز را انجام می‌دهد.

ب- مقام مسئول کارگاه که پروانه را صادر می‌کند (و در ضمن کنترل کننده پروانه نیز هست)

ج- مقام انجام دهنده کار (سرپرست اشخاصی که کار را انجام می‌دهند.)

3- در هیچ مورد شخص واحدی نمی‌تواند هم به عنوان مقام مسئول کارگاه و هم به عنوان مقام انجام دهنده پروانه را امضا کند.

4- تمام کسانی که پروانه کار گرم را امضا می‌کنند باید شخصاً محل انجام کار را از نظر شرایط ایمنی ذکر شده در پروانه دقیقاً بررسی کنید.

5- در نواحی باز و «غیرممنوعه» از قبیل کارگاههای تعمیراتی و غیره جایی که مقام انجام دهنده ممکن است مقام مسئول کارگاه نیز باشد، اگر صدور پروانه کار را ایجاب کند رییس کارگاه / جانشین رییس کارگاه بعنوان مقام مسئول کارگاه و سرپرست واحد انجام دهنده کار به جای مقام انجام دهنده پروانه کار را امضا خواهند نمود.

6- هرگاه وسیله و ادوات در محلی خارج از حدود اختیارات مقام مسئول کارگاه واقع باشد، مقام مسئول کارگاه که اختیار محل را دارد، به درخواست مالک آن وسیله پروانه کار (سرد یا گرم) را امضا نماید. سپس شخص مالک وسیله نیز قبل از مبادرت به شروع کار پروانه کار را امضا می‌کند این چنین پروانه کار نیز توسط مقام مسئول کارگاه صادر می‌گردد.

- تهیه پروانه کار گرم

1- پروانه کار (سرد یا گرم) در سه نسخه و به ترتیب شماره بایگانی دفتر ثبت واحد ایمنی و کارگاه تهیه می‌شود.

2- پس از این که پروانه کار تهیه و به دقت تکمیل و امضا شده نسخه دوم آن به نام مقام انجام دهنده کار صادر می‌گردد. سپس مقام مسئول، پروانه را به شخص انجام دهنده کار می‌سپارد نسخه دوم باید تا پایان کار روزانه در محل موجود باشد.

3- نسخه اصلی پروانه باید در محلی که مقام مسئول کارگاه برای آن در نظر می‌گیرد نصب گردد.

4- نسخه سوم به مسئول ایمنی تسلیم می‌شود تا در صورت لزوم در محل کار به بازرسیهای متناوب اقدام گردد.

- آماده نمودن محل کار

        - خطر آتش سوزی

برای احتراز از خطر آتش سوزی و انفجار و جلوگیری از مواجه شدن با گازهای مسموم کننده و قابل اشتعال، مقام مسئول ناحیه/ کارگاه که پروانه کار گرم را صادر می‌کند موظف است اطمینان حاصل کند که محل کار و وسیله ای که احتیاج به کار گرم دارد کاملاً آماده شده باشند.

اقدامات احتیاطی در این مورد به ترتیب ذیل خواهند بود:

1- قطع جریان برق یا نفت و ... در دستگاه

2- جدا کردن وسیله از سایر دستگاههای مرتبط بدان به وسیله، قرار دادن جدا کننده یا قطع نمودن لوله‌ها و بستن انتهای باز آنها

3- پاک کردن دستگاه از مواد قابل احتراق

4- پاک کردن و تمیز کردن دستگاه از مواد قابل احتراق

5- بستن تمام آبروها و لوله‌های فاضلاب از فاصله 25 متری تا محل انجام کار گرم

6- برداشتن یا مرطوب نگهداشتن روکشهای برزنتی، کف پوشهای چوبی، سکوها، داربستها و غیره

7- تدارک وسایل آتش نشانی

8- تعیین محل ادوات جوشکاری

     - بازدید

پس از این که محل کار به وسیله سرپرست قسمت و مسئول ایمنی و رییس کارگاه بازدید و در مورد مقدمات کار تبادل نظر نمودند، محل کار باید طبق دستور ایشان آماده گردد. به هر حال زمانی که مقام انجام دهنده تقاضای صدور تعداد زیادی پروانه کار می‌کند (درخلال عملیات پیاده کردن دستگاهها و تعمیرات عمده و غیره) مقام انجام دهنده نیز باید به همراهی مقام مسئول کارگاه و مسئول ایمنی به بازدید محل پردازد. در صورت امکان مقام انجام دهنده بهتر است یک روز قبل از دیگران محل را بازدید کند تا بتواند محل دقیق انجام کار را بررسی و مشکلات کار را مورد مطالعه قرار داده و در مورد شخصی که باید مقامات کار را فراهم نماید تصمیم بگیرد تا تاخیری در انجام کار تعمیراتی طبق برنامه پیش بینی شده رخ ندهد سرپرست قسمت و مقام مسئول کارگاه و مقام انجام دهنده (سرپرست واحد اجرا کننده کار) قبل از امضا پروانه کار گرم باید مرتباً محل کار را بازدید نمایند.

 - شروع کار گرم (حرارت زا)

مقام مسئول کارگاه و سرپرست واحد اجرا کننده باید در هنگام آغاز کار گرم در نواحی ممنوعه در محل حضور داشته باشند.

  - آزمایش گاز

الف- قبل از صدور پروانه کار گرم در نواحی ممنوع آزمایش وجود گاز قابل احتراق باید به وسیله یک نفر مجرب انجام پذیرد. شخصی که آزمایش را انجام می‌دهد باید نتیجه هر آزمایش گاز را در پروانه کار گرم قید نماید.

ب- هرگاه در محلی گازهای مسموم کننده وجود داشته یا احتمال وجود آنها برود مقام مسئول کارگاه که پروانه‌ها را صادر می‌کند باید برای انجام آزمایش کامل کار اقدام نموده و نتیجه آن در پروانه کار قید شود.

ج- وسایل آزمایش گاز باید مرتباً به وسیله مسئول ایمنی مورد بازدید و امتحان قرار گیرند.

 - مدت اعتبار پروانه‌ها و امکان تمدید آنها

الف- پروانه کار گرم برای مدت و تاریخ قید شده در متن پروانه معتبر است. . 

ب- برای ادامه کارهایی که از گذشته در دست انجام است می‌توان از پروانه صادر شده در آن روز استفاده نمود مشروط بر این که پس از خاتمه وقت عادی اداری و کار نوبتکاری محل انجام کار دوباره بازرسی شود، چنانچه قبلاً اشاره شد. آزمایشهای لازم وجود گازهای قابل اشتعال و مسموم کننده باید مجدداً انجام گیرد. و پروانه موجود دوباره به امضا مقامات صلاحیتدار برسد. در هر صورت در آغاز روز بعد در صورتی که کار گرم به پایان نرسیده باشد صدور پروانه مجدد ضروری است.

ج- آن دسته از کارهای گرم که لازم است بعد از وقت اداری شروع شوند نیاز به پروانه دارند. در این صورت پروانه کار گرم باید با رعایت دقیق شرایطی که قبلاً ذکر شده تهیه و صادر گردد.

د- برای کارهای گرم که باید در خلال تعطیلات آخر هفته و سایر روزهای تعطیل انجام گیرند پروانه کار گرم مانند پروانه کار در خلال روزهای غیرتعطیل تهیه و صادر می‌گردد.

ه- هرگاه کار گرم تا دو ساعت بعد از آزمایش گاز و صدور پروانه آغاز نگردد برای انجام آن آزمایش گاز و پروانه مجدد لازم ست.

 - خطرات ویژه

خطرات و همه مشکلاتی که ممکن است وجود داشته یا در نتیجه انجام کار گرم به وجود آیند را نمی‌توان در این مقررات به طور کامل پیش بینی نمود و همچنین باید توجه نمود که این دستورالعمل مسلماً نمی‌تواند شامل کلیه شرایط ممکن کار باشد. هرگاه مقامات صادر کننده پروانه کار گرم نسبت به ایمن بودن یا نبودن کاری شک داشتند باید از صدور پروانه کار خودداری و مراتب را با سرپرست بالاتر خود و مسئول ایمنی در میان بگذارند.

 - مسئولیتها

الف- مقام مسئول کارگاه که پروانه کار را صادر می‌کند باید درباره شرایط موجود، اختیار تصمیم گیری داشته و آنها را در پروانه کار قید نماید و نباید به هیچ عنوان پروانه را امضا کند مگر اینکه اطمینان حاصل نماید که خطرات موجود در محیط کار رفع و محیط از هر نظر برای انجام کار گرم ایمن شده است. پس از صدور پروانه کار مقام مسئول کارگاه مسئولیت دارد تا زمان اعتبار پروانه، شرایط و خطرات کار را مد نظر داشته باشد. همان طوری که در پروانه قید شده است، هرگاه تغییری در شرایط کار حاصل آید مقام مسئول کارگاه باید پروانه را باطل و در رفع خطرات حاصل اقدام و سایر مقامات مربوط را در جریان امر بگذارد.

ب- پس از صدور پروانه کار، مقام انجام دهنده که در واقع افراد، تحت سرپرستی و نظارت مستقیم او کار را به انجام می‌رسانند باید اطمینان حاصل کند که افراد کلیه شرایط و حدود قید شده در پروانه کار را رعایت نمایند.

ج- قبل از اینکه هر تلمبه (پمپ)، شیر، یا ادواتی از کارخانه‌ها و واحدهای بهره برداری به منظور تعمیرات یا ارسال به انبار اسقاط فرستاده شود مقام مسئول کارگاه باید اطمینان حاصل کند که قطعات فوق کاملاً از وجود هرگونه گاز یا مایعات قابل اشتعال عاری و پاک شده اند.

هرگاه ملاحظه شود که کارکنان در رعایت احتیاطهای ایمنی کوتاهی نموده یا روش و مقررات ایمنی لازم برای انجام کار را به کار نبرده اند پروانه کار (اعم از کار گرم یا سرد) باید باطل و تا قبل از اعمال کلیه شرایط ایمنی پروانه مجدداً صادر نگردد.